Specialty coffee, yani “özel nitelikli kahve”, sıradan kahvelerden çok daha fazla emek, kalite ve denetim sürecinden geçen bir kahve türüdür. Kahve çekirdekleri yalnızca hasat aşamasında değil; üretim, işleme, taşıma ve kavurma süreçlerinde de titizlikle kontrol edilir.
Bu kahveler genellikle belirli bir yöreye, çiftliğe veya mikro bölgeye ait olur ve kahvenin lezzet profili bu mikroklimaya özgüdür. Bu da her yudumda o coğrafyanın karakteristik özelliklerini deneyimlememizi sağlar.
Kahve Puanlama Sistemi Nasıl Çalışır?
Kahve dünyasında kalite değerlendirmesi SCAA (Specialty Coffee Association of America) gibi otoriteler tarafından belirlenen kriterlere göre yapılır. Bu sistemde kahveye 100 üzerinden bir puan verilir ve puan, kahvenin “cupping” yani tadım testleriyle belirlenir. Puanlama profesyonel Q Grader’lar tarafından yapılır.
Puan Aralıkları:
- 90-100: Olağanüstü (Exceptional)
- 85-89.99: Mükemmel (Excellent)
- 80-84.99: Çok iyi (Very Good)
- < 80: Specialty coffee sayılmaz (komodite kahve)
Yani bir kahvenin “specialty” olarak tanımlanabilmesi için minimum 80 puan alması gerekir.
80 Puan Üzeri Kahveler Neden Özel?
Puanlama sisteminde 80 puan barajı, sıradan kahveden “özel” kahveye geçiş çizgisidir. Bu sınırı geçen kahveler:
- Kusursuz veya minimum kusurlu çekirdeklerden oluşur.
- Aromatik özellikleri belirgindir (çiçeksi, meyvemsi, çikolata notaları vs.)
- Dengeli asidite, gövde ve tat profili gösterir.
- Üretici ve menşei belli olan şeffaf bir tedarik zincirine sahiptir.
Bu nitelikler, kahveyi yalnızca bir içecek olmaktan çıkarır ve bir “deneyim” haline getirir.
SCAA Puanlama Kriterleri Nelerdir?
SCAA, puanlamada şu kriterleri baz alır:
- Aroma & Koku
- Tat
- Aftertaste (Son tat)
- Asidite
- Gövde
- Denge
- Tatlılık
- Temizlik (Clean cup)
- Bütünlük (Uniformity)
- Genel Değerlendirme
Her bir kriter 10 üzerinden puanlanır ve toplamda 100’e yakın bir değerlendirme yapılır. Özellikle temizlik, tat dengesi ve eşsiz aroma profili, yüksek puanlı kahvelerin ayırt edici özelliklerindendir.
Kahve Tadımında Dikkat Edilen Unsurlar
Kahve tadımı (cupping) profesyonel bir süreçtir. Tadım sırasında dikkat edilen bazı temel unsurlar şunlardır:
- Aromatik Profil: Koklandığında hangi notalar öne çıkıyor? Meyvemsi mi, baharatlı mı?
- Asidite: Tatlı mı, limonsu mu, yumuşak mı?
- Gövde: Ağızda bıraktığı doluluk hissi nedir?
- Aftertaste: İçtikten sonra damakta ne kadar ve nasıl bir tat kalıyor?
Bu detaylar, kahvenin ne kadar kaliteli olduğunu ve ne derece “özel” bir içim sunduğunu gösterir.
Specialty Coffee’nin Tüketiciye Faydaları
80 puan üzeri kahveler sadece kahve tutkunları için değil, sağlığına dikkat eden bilinçli tüketiciler için de önemlidir.
- Doğrudan çiftçiden gelen kahve olduğundan taze ve izlenebilir.
- Kimyasal kalıntı riski çok daha düşüktür.
- Genellikle sürdürülebilir tarım uygulamaları ile üretilir.
- Lezzet olarak çok daha zengin ve tatmin edicidir.
Bunun yanında, yüksek puanlı kahveler sayesinde üretici daha fazla kazanır ve bu durum üretim kalitesini de teşvik eder.
80+ Skorlu Kahve Satın Alırken Nelere Dikkat Edilmeli?
Piyasada “specialty coffee” etiketiyle satılan birçok kahve var. Ancak gerçek bir 80+ kahve almak için aşağıdaki detaylara dikkat etmek önemli:
- Q Grader Sertifikası ve Tadım Notları: Paket üzerinde bu bilgiler yer almalı.
- Kavurma Tarihi: Taze kavrulmuş kahveler tercih edilmeli (2-3 hafta idealdir).
- Menşe Bilgisi: Hangi ülke, çiftlik, rakım gibi bilgiler verilmiş mi?
- İşleme Metodu: Natural, washed, honey gibi işleme teknikleri belirtilmiş olmalı.
- Kavurma Profili: Light, medium, dark gibi detaylar tat profilini etkiler.
Bu bilgiler, hem kaliteli bir ürün almanızı sağlar hem de ne içtiğinizi anlamanızı kolaylaştırır.
Genel Değerlendirme: Gerçek Kahve Deneyimi
Özetle, 80 puan üzeri specialty coffee’ler yalnızca daha kaliteli kahveler değildir. Aynı zamanda kahvenin geldiği yerin hikâyesini anlatır, üreticiye saygı gösterir ve tüketiciye bir deneyim sunar.
Her yudumda tropik bir çiftlikten gelen notaları hissetmek, kahvenin doğallığına tanık olmak ve tüm bunları etik bir tedarik zinciriyle deneyimlemek: işte specialty coffee’nin sihri burada yatıyor.
